Zeilen is niet iets waarmee ik ben opgegroeid. Mijn verlangen naar zeilen werd pas gewekt toen meer mensen wilde leren kennen in mijn buurt. Tijdens mijn wandelingen door het Bossche Broek zag ik kleine zeilbootjes over de Zuiderplas glijden. Al die witte zeilen die bijna geruisloos over het water leken te zweven: ik vond het een poëtisch gezicht.
Ik werd lid van de zeilvereniging. Onderdeel worden van een vereniging kan een geluksbrenger zijn. In en op het water werd een geluksmaker. Ik deed supyoga tijdens een vakantie en ervaarde de gelukshormonen die vrijkomen bij wildzwemmen.
Go with the flow
Op het water kwam ik al snel in een flow. Mijn aandacht was volledig gericht op de elementen: water, wind en zon. In het begin kostte het me moeite om de wind werkelijk te zien en te voelen en mijn zeilen daarop af te stemmen. Nog steeds leer ik ieder jaar bij. Inmiddels heb ik zelfs mijn eerste wedstrijden gezeild.
Hoe zeilen verweven is in het leven
Eerlijk gezegd moest ik eerst wennen aan het zeil-jargon. Sommige woorden klinken eerder als de titel van een thriller dan als een ontspannen dag op het water: killen, aftuigen en achterbaks. Tegelijkertijd zijn er veel uitdrukkingen uit de scheepvaart in onze taal zijn terechtgekomen. Sommige zijn positief – het gaat voor de wind, driemaal is scheepsrecht – maar veel gezegden waarschuwen juist: alle hens aan dek, bakzeil halen, de wind van voren krijgen, aan lagerwal raken of er is geen land mee te bezeilen.
Omdat ik niet alleen wilde genieten, maar ook beter wilde leren zeilen, volgde ik een cursus kajuitjachtzeilen. Daar ontdekte ik pas echt hoeveel teamwork erbij komt kijken en begreep ik waarom het zo’n krachtige metafoor is voor coaching en teamwork.
Tijdens iedere manoeuvre heeft iedereen een eigen taak. De een haalt de genua binnen, een ander maakt de lijn aan de andere kant los en weer iemand anders zorgt dat het grootzeil op het juiste moment kan meedraaien wanneer de boot overstag gaat of gijpt. Degene aan het roer bewaart het overzicht en geeft de instructies.
Daarbij werken we volgens PTVU: plannen, taakverdeling, voorbereiden en uitvoeren. Pas wanneer iedereen weet wat zijn rol is en alles klaarstaat, begint de manoeuvre.
Juist dan merk je hoe belangrijk communicatie is. Je moet vooruitdenken, helder aangeven wat er gaat gebeuren en rekening houden met de omstandigheden. Wie te laat communiceert, creëert chaos. Wie te veel tegelijk zegt, raakt de bemanning kwijt. En wie geen rekening houdt met de wind, ontdekt dat een goed plan op papier op het water zomaar anders kan uitpakken.
Zeilen: 3 coachingsvragen
Terwijl ik leerde zeilen, ontdekte ik dat de verschillende windrichtingen verrassend veel zeggen over hoe mensen in het leven staan. Juist daarom gebruik ik zeilen steeds vaker als metafoor in coaching.
Wanneer je voor de wind vaart, blaast de wind je als het ware vooruit. De boot beweegt moeiteloos en je hoeft relatief weinig inspanning te leveren. Op welke gebieden in jouw leven gaat het voor de wind? Waar lijken deuren bijna vanzelf open te gaan?
Bij een ruime wind komt de wind schuin van achteren. Je zet de zeilen zo dat je optimaal gebruikmaakt van wat de wind je geeft. Welke mensen, gewoontes of omstandigheden geven jou steun? En hoe maak je daar bewust gebruik van?
En soms is het juist verstandig om de zeilen te laten vieren. Je geeft het grootzeil dan meer ruimte, waardoor het zeildoek iets minder (harde) wind vangt. Dan komt de boot minder schuin komt te liggen tijdens het varen. Waar in jouw leven mag je meer stabiliteit ervaren door de druk te laten afnemen?
De zeilen afstellen op Theatercollege ScherpZicht
Soms lijkt alles op zijn plek te vallen. Zo ontdekte ik onlangs dat mijn theatercollege ScherpZicht precies in de Week van Duurzaam Oosterhout is geprogrammeerd. Daardoor sluit het aan bij een groter geheel waarin betekenisvol ondernemen centraal staat. Ook heb ik veel geluk gehad met mijn contactpersoon bij Theater De Bussel, Michael den Rooijen. Vanaf het eerste gesprek dacht hij mee over publiciteit, planning en mogelijkheden. Soms krijg je de wind gewoon cadeau.
Overstag
Toch moest ik ook overstag. Mijn eerste keuze viel op een ander theater. De huur was hoog, de voorwaarden waren ongunstig en de risico’s lagen vrijwel volledig bij mij. Bovendien bood het weinig ondersteuning in promotie. Uiteindelijk besloot ik een andere koers te varen. Achteraf bleek Theater De Bussel bijna het tegenovergestelde: een plek waar wordt meegedacht en samengewerkt. Soms vraagt vooruitgang dat je de moed hebt om van koers te veranderen.
De zeilen vieren
En nu is het tijd om de zeilen even te laten vieren. Na een intensieve periode van schrijven, organiseren en voorbereiden breekt de vakantie aan. Natuurlijk blijf ik mijn zangoefeningen doen, maar belangrijker is dat ik straks ontspannen het podium op stap. Een theatercollege wordt pas echt goed wanneer je niet alleen de tekst beheerst, maar jezelf durft te laten zien. Authentiek zijn vraagt soms minder hard werken en meer vertrouwen.
Zeilen als levensschool: School at Sea
Vorig jaar raakte ik op de zeilclub in gesprek met de vader van een vijftienjarige jongen. Al vanaf zijn achtste droomde hij ervan om een half jaar mee te varen met School at Sea. Om die droom waar te maken, vond hij zelf 148 particuliere sponsors en 24 zakelijke supporters. De ambitie, ondernemerschap en verlangen naar persoonlijke ontwikkeling resoneerde met de waarden in mijn eigen leven. Ik werd een van zijn sponsors.
Maandenlang volgde ik zijn reis via de blogs die hij naar zijn sponsors stuurde. Ik leefde mee met zijn avonturen, maar zag vooral hoe hij onderweg veranderde. Niet alleen doordat hij leerde zeilen, maar doordat hij steeds meer verantwoordelijkheid kreeg.
Wat is School at Sea
School at Sea is een talentontwikkelingsprogramma voor jongeren van 15 tot 17 jaar. Zes maanden lang varen ongeveer 35 leerlingen met de driemaster Thalassa naar de Cariben en weer terug. Onderweg volgen ze gewoon hun schoolprogramma, maar het grootste leerproces vindt plaats op zee.
De reis begint al voordat ze aan boord stappen. De jongeren moeten zelf de financiering van hun reis organiseren. Door sponsoracties, presentaties en fondsenwerving leren ze initiatief nemen, hulp vragen en ondernemerschap tonen. De persoonlijke ontwikkeling begint dus al ruim voordat de trossen worden losgegooid.
Aan boord draait iedereen mee. Ze lopen wacht, navigeren, zetten zeilen, koken, bakken brood, beheren de voorraden en zorgen er samen voor dat schip en bemanning veilig de volgende bestemming bereiken. Stap voor stap trekken de volwassenen zich terug en nemen de jongeren steeds meer verantwoordelijkheid. Tijdens de scheepsovername varen zij zelfs zelfstandig het schip. Daarnaast organiseren ze een eigen reisweek, waarin ze zelf hun route, vervoer, overnachtingen en budget regelen. Juist door fouten te maken, problemen op te lossen en samen beslissingen te nemen, groeien ze enorm.
Van droom naar kapitein
De blogs van deze vijftienjarige lieten prachtig zien hoe een mens onderweg kan groeien. Toen hij aan boord stapte van de Thalassa, kon hij zich nauwelijks voorstellen dat dit schip zes maanden lang zijn thuis zou zijn. Zijn hut bleek niet veel groter dan een bezemkast: drie jongens boven elkaar, een plankje voor hun spullen en eens in de twee dagen drie minuten douchen. Zijn kleding verdween in een kist onder zijn bed, zijn rugzak in de douchecabine en de lege tassen onder zijn matras. “Het past allemaal nét,” schreef hij. Een paar dagen later zat hij al twee uur boven in de mast, met aan de ene kant de kust van Engeland en aan de andere kant Frankrijk. ‘s Nachts rolde hij bijna zijn bed uit door de golven. Zijn advies tegen zeeziekte? “Of buiten zijn, of in je bed liggen.”
Daarna volgden de avonturen elkaar in hoog tempo op. Hij hielp drieduizend kilo proviand op te bergen, leerde de namen van twintig zeilen uit zijn hoofd, draaide nachtwachten, ving vis, zag vliegende vissen en dolfijnen langs de boeg springen en vierde zijn verjaardag midden op de Atlantische Oceaan. Toen een windhoos opdoemde, moest iedereen naar binnen terwijl de bemanning het schip in veiligheid bracht. Binnen zongen de jongeren kerstliedjes en versierden ze de salon met lichtjes. Op zaterdagavond keken ze, midden op zee, Pirates of the Caribbean. Op Dominica sliep hij in een hangmat bij de rastafari’s, beklom hij de Boiling Lake en schreef tijdens een solomoment een brief aan zichzelf. Later volggden een eigen expeditie door Panama, slapen onder de sterren en surfen aan de Pacifische kust.
Aan het begin was hij trots dat hij alle lijnen kende en de radar leerde lezen. Daarna ontdekte hij dat hij koken geweldig vond; zijn zelfbedachte quiche werd door de scheepskok uitgeroepen tot een van de beste maaltijden van de hele reis. Tijdens de laatste scheepsovername kreeg hij de rol waar hij maanden van had gedroomd: kapitein. Ineens maakte hij de wachtindeling, bepaalde hij de route, stuurde hij zijn bemanning aan en werd hij midden in de nacht gewekt om moeilijke beslissingen te nemen.
Dit is een prachtige metafoor voor het leven:
training, voorbereid worden en kapitein worden door aan het stuur te staan van je eigen leven, en alle innerlijke delen aan te sturen.
Begeleiding bij jouw levenskoers?
Misschien is dat wel de mooiste les van zeilen. Leren ontdekken hoe de wind staat en daarop anticiperen. Wanneer is het tijd om de wind in je voordeel te laten werken? Wanneer vraagt een situatie om een koerswijziging? Wanneer is het verstandig om overstag te gaan of juist de zeilen te laten vieren?
Dat is precies waar ik mensen, teams en leiders dagelijks bij begeleid. Of dat nu gebeurt tijdens een transformatiecoachtraject, een teamcoaching of mijn theatercollege ScherpZicht: niet de wind bepaalt je richting, maar de keuzes die je onderweg maakt. En soms hoef je niet van koers te veranderen, maar alleen je zeilen anders te zetten.
