The Optimist publiceerde het artikel De magie van transformatie. Lees hier het artikel.
Optimist Magazine publiceert
De magie van transformatie
Download hier het artikel
The Optimist: De magie van transformatie
De wonderlijke kracht van radicale verandering is dichterbij dan je denkt. Transformatie- en teamcoach Veronique Kilian laat zien hoe het zich in ons dagelijks leven en in het bijzonder bij teams openbaart.
We kennen het allemaal: dat plotselinge besef dat het oude niet meer past en het verlangen aan de deur klopt naar iets nieuws. Als transformatiecoach ben ik getuige geweest van transformaties bij mensen én teams. Van iemand die zich in een groep klein houdt, naar iemand die spontaan naar voren loopt, de microfoon pakt, een verhaal vertelt en een vraag durft te stellen. Van een team dat letterlijk en figuurlijk onzichtbaar werkt – zonder daglicht, met conflicten en waar ‘overleven’ de teneur is – naar een team dat zich openstelt en in een korte video zichtbaar maakt hoe zij hun taken uitvoeren, wat hun betekenis is voor anderen en hoe het bijdraagt aan hun werkgeluk.
Voor wie de magie van transformatie meemaakt, voelt het als een wonder: dat wat ooit slechts een diep verlangen was, en wat de betrokkenen niet voor mogelijk hielden, wordt toch werkelijkheid. In dit artikel deel ik hoe ik getuige was van de magie van transformatie. Ik heb keer op keer gezien hoe mensen gaan floreren wanneer we samen afreizen naar de diepere lagen. Als oude patronen loskomen, nieuw gedrag wortel schiet en mensen beginnen te leven vanuit hun kern, gaan ze floreren. En dat voelt magisch.
De magie van transformatie voelt als een wonder
Magie begint bij het verkennen van het ‘wonder-baarlijke’. Mijn eerste echte aanraking met het begrip wonder kreeg ik toen ik begon te werken met het Transformatiespel, ontwikkeld in Findhorn, een spirituele leefgemeenschap in Schotland. Het Transformatiespel lijkt op een bordspel, maar de echte kracht zit in wat het losmaakt onder begeleiding van een facilitator, zoals diepgaande inzichten, doorvoelen en loslaten van pijn, afstemmen op intuïtie en het openen voor wonderen. In het Wonderveld onderzoeken we vragen als: Wat zou voor jou, in je huidige situatie, een wonder zijn? Daarbij komen diepe verlangens en soms ook oude pijn naar boven. Het spel nodigt uit tot vrij denken – zonder je te laten beperken door je dagelijkse overtuigingen – en helpt de grenzen van de menselijke geest te doorbreken.
Ook Een cursus in wonderen nodigt uit om door de vorm heen te kijken naar de essentie. Tot de essentie doordringen, anders gezegd tot de kern komen waar het om draait, vormt de basis van mijn werk. In 2003 kwalificeerde ik me tot facilitator van het Transformatiespel in Findhorn, en sindsdien begeleid ik anderen in workshops en speel ik het regelmatig solo. Zo werd ik zelf onderdeel van de magie van transformatie.
De moed om de zere plek te raken
Als je tot de essentie wilt doordringen, heb je de kunst nodig om ‘de vinger op de zere plek te leggen’. Maar wat is die zere plek dan?
Die zere plek ontstaat vaak al in de vroege jeugd, op basis van emotioneel onvervulde behoeften. Soms al bij de geboorte: een kind dat zich niet welkom voelt, kan in het diepe onderbewuste de overtuiging ontwikkelen dat het geen bestaansrecht heeft. Zo ontstaan overlevingsstrategieën – zoals extra presteren om dat bestaansrecht te bewijzen – die in eerste instantie bescherming bieden, maar later in het leven juist gaan beperken.
Onze overlevingsstrategieën zijn geen bewuste keuzes, maar aangeleerde patronen die ooit noodzakelijk waren om te kunnen functioneren in een omgeving waarin emotionele veiligheid niet vanzelfsprekend was. Die pijn noem ik subtiel trauma: geen grote of schokkende gebeurtenis, maar een structureel emotioneel tekort aan wat een kind nodig heeft. Het leert dat bepaalde emoties of gedragingen niet welkom zijn en past zich aan om de verbinding met de ouders te behouden.
Het goede én het slechte nieuws is: een overlevingsstijl stopt pas met overlevingsgedrag als het ‘verzuipt’: wanneer het gedrag niet langer werkt om jezelf in stand te houden maar juist meer pijn veroorzaakt. Daarin schuilt een blessing in disguise: hoewel overlevingsgedrag ons beperkt om te leven vanuit wie we werkelijk zijn, biedt het ook een kans tot transformatie. De pijn die ooit leidde tot aanpassing, kan een wegwijzer worden naar groei. Voor deze wegwijzer kwam ik uit bij karakterstructuren als kapstok.
Van overleven naar floreren
Wanneer we onze overlevingsstrategieën leren herkennen en doorbreken, ontstaat er ruimte om ons authentieke zelf te herontdekken. Dit sluit aan bij de theorie van karakterstructuren, waarin overlevingsgedrag wordt verankerd in diepe lagen van ons bewustzijn. Dit is al in 1933 beschreven door Wilhelm Reich in zijn Character Analysis.
Ik beschouw karakterstructuren als overlevingsstijlen, niet als een karikatuur van wie iemand is. Als je begrijpt hoe deze overlevingsstijlen zijn ontstaan en welke rol ze spelen op het werk, kunnen deze inzichten helpen om iemand te begeleiden in het loslaten van gedrag dat niet langer dient en de kern vrij te maken. Daarin ligt de ware magie: niet in het vermijden van pijn, maar in het transformeren ervan, zodat we leven vanuit onze kern en gaan floreren.
De oorsprong van het woord karakter komt van het Griekse charassein, wat ‘inkrassen’ betekent. De overlevingsstijlen worden er al vroeg ‘ingekrast’. Bijna niets is zo moeilijk als het transformeren van overlevingsgedrag dat is gebaseerd op diep ingekraste pijn.
Dat inkrassen gebeurt ook op een andere manier: pijn uit de vroege jeugd nestelt zich in het lichaam. Een kind heeft een veilige, liefdevolle omgeving nodig om zijn zenuwstelsel gezond te laten ontwikkelen. Als dit ontbreekt, blijft het zenuwstelsel in een staat van verhoogde waakzaamheid of juist verdoofdheid hangen. Op latere leeftijd kan dit zich uiten in overmatige stressreacties, angst voor afwijzing of moeite met intimiteit en vertrouwen. Het lichaam reageert dan niet meer op de huidige situatie, maar herhaalt een oud overlevingspatroon dat ooit noodzakelijk was.
Om te werken met overlevingssmechanismes die diep zijn ingekrast, geef ik een kader.
Gebruik een taal die helend werkt
Om een krachtig en werkbaar kader te schetsen waarmee je overlevingsgedrag beter kunt begrijpen helpt de duiding van karakterstructuren. Echter, de klassieke benamingen van karakterstructuren werken vaak stigmatiserend. Termen als de masochistische of psychopathische karakterstructuur doen vermoeden dat we met psychopathologie te maken hebben, terwijl het in essentie gaat om menselijke overlevingsstrategieën. Ik heb de karakterstructuren daarom nieuwe namen gegeven die recht doen aan het onderliggende overlevingsmechanisme.
Vergelijk de traditionele namen met de nieuwe namen:
| Oorspronkelijke naam | Nieuwe naam karakterstructuur |
| Schizoïde karakterstructuur | De Teruggetrokken Overlever |
| Orale karakterstructuur | De Tekortkomende Overlever |
| Symbiotische karakterstructuur | De Samen-Overlever |
| Masochistische karakterstructuur | De Gehoorzame Overlever |
| Rigide karakterstructuur | De Bevroren Overlever |
| Psychopathische karakterstructuur | De Boven-machtige Overlever |
Wat we in individuen zien, herhaalt zich vaak op collectief niveau. Wanneer deze overlevingsstijlen in teams niet worden herkend, gaan ze ondergronds en sturen ze onbewust het gedrag aan. Teamleden die vanuit overlevingsstrategieën opereren, blijven vaak onbewust hangen in patronen die ooit veiligheid boden, maar nu juist groei in de weg staan. Op de werkvloer uit zich dat bijvoorbeeld in mensen die zich over de kop werken, geen hulp durven vragen of moeite hebben met het ontvangen van feedback. Maar overlevingsgedrag wordt zelden besproken en de onderliggende pijn blijft verborgen in de onderstroom. Daarom is het handig om iets meer te duiden wat de kenmerken zijn van iedere karakterstructuur, het gedrag onder stress en de valkuilen in teams. Hieronder vind je een korte samenvatting.
Tabel: Kenmerken, gedrag onder stress en valkuilen in teams per karakterstructuur
| Karakterstructuur | Kenmerken | Typisch gedrag onder stress | Valkuil in teams |
| De Teruggetrokken Overlever | Leeft in het hoofd, moeilijk bereikbaar om echt contact mee te maken, trekt zich terug in zichzelf | Terugtrekken, dissociëren, vermijden | Onzichtbaar worden, geen inbreng leveren |
| De Tekortkomende Overlever | Zoekt aandacht (door het zoeken naar bevestiging etc.), afhankelijk, innerlijke leegte | Claimend, emotioneel afhankelijk | Zoekt bevestiging bij alles, raakt snel gefocust op tekort en daarom teleurgesteld |
| De Samen-Overlever | Verliest zichzelf in de ander, zoekt symbiose, of wil soms juist afstand om verstikking | Zich verliezen in de ander of zich emotioneel afsluiten omdat nabijheid te verstikkend is | Zoekt houvast in samen zijn of samen doen en geeft eigen kracht daarmee op |
| De Gehoorzame Overlever | Cijfert zichzelf weg, pleaser, vermijdt conflict, in gevecht met autoriteit | Pleasen, aanpassen, wegcijferen. Passief verzet | Geen grenzen aangeven, verborgen conflict, gevoelig voor schuld en lijdensjuk |
| De Bevroren Overlever | Perfectionistisch, afstandelijk, Hart is gesloten, wat wordt gecompenseerd door een perfecte buitenkant | Controledwang, aantrekken en afstoten in de samenwerking (op afstand houden en weer toenadering zoeken) | Perfectionisme en buitenkant (vorm) neemt het over van authenticiteit en echte verbinding |
| De Boven-machtige Overlever | Controle vanuit machtspositie geeft veiligheid, wil niet afhankelijk zijn en neemt daarom leiding | Stelt zich boven anderen, dominant, redderrol, vermijden van kwetsbaarheid | Overnemen van verantwoordelijkheid, neemt een positie in boven de ander waardoor anderen zich kleiner voelen |
In mijn boek Coachen naar de kern: de magie van transformatie benoem ik deze kenmerken uitgebreid. Tevens beschrijf ik hierin teamcoachingstools die helpen om met die onderstroom te werken, zoals de Authentieke Dialoog, Spiral Dynamics, Deep Democracy en Geweldloze Communicatie.
Elke karakterstructuur beweegt zich tussen twee uitersten: aan de ene kant de overlevingsstrategie, aan de andere kant de essentie die daaronder schuilgaat. Die essentie heb ik ondergebracht in archetypen. Elk archetype vertegenwoordigt de beste versie van iemand die de eigen karakterstructuur als overlevingsmechanisme overstijgt. Dit leidt tot het volgende overzicht.
| Karakterstructuur | Beste versie archetype na transformatie |
| De Teruggetrokken Overlever | De Volle Levensliefhebber |
| De Tekortkomende Overlever | De Vervulde Overvloedsontwerper |
| De Samen-Overlever | De Happy One |
| De Gehoorzame Overlever | De Gelukkige Bevrijder |
| De Bevroren Overlever | De Liefdesalchemist |
| De Boven-machtige Overlever | De Ontwapenende Krijger |
Hoe de magie van transformatie vorm krijgt
In individuele begeleiding naar de beste versie train ik met de coachee de zogeheten gelukscompetenties™ – vaardigheden die helpen om meer werkgeluk te ervaren. Gelukscompetenties zijn geluksvaardigheden die het brein activeren en het lichaam vitaliseren. Hierdoor bouwt de coachee een fundament op om een diepgaande verandering aan te kunnen. Daarna gaan we de dieperliggende belemmerende patronen ontdekken en transformeren via coachinterventies zoals familie- en organisatie-opstellingen (in 1-op-1 coaching gebruik ik tafelopstellingen), NLP en Innerlijk Kind-werk.
Daarnaast werken we aan het opschonen van lichaam en geest van subtiel trauma en de overlevingsmechanismen die verankerd zijn in neurologische patronen. Daarom integreer ik in mijn begeleiding ook taoïstische meditaties uit de traditionele Chinese geneeskunde. Ze helpen om vastgezette energie in het zenuwstelsel en het lichaam opnieuw te laten stromen en balans te herstellen tussen lichaam, emoties en bewustzijn.
De onderstaande tabel laat zien hoe elk archetype richting geeft aan transformatie, welke gelukscompetentie™ daarbij hoort, welke taoïstische oefeningen kunnen ondersteunen en welke interventies de coach of (bege)leider kan inzetten.
| Archetype als richtingaanwijzer voor transformatie | Gelukscompetentie die hierbij helpt | Taoïstische oefeningen die hierbij kunnen helpen | Interventies door (team)coach of (bege)leider |
| De Volle Levensliefhebber | Vitaliseren | Chi activeren: chi kungs, Innerlijke Glimlach | Bestaansrecht terugvinden, Verbinden met het leven Ten volle aanwezig zijn in het lichaam |
| De Vervulde Overvloedsontwerper | Overvloedsdenken | Helende Klanken | Begrenzen én emotionele bedding geven, erkenning bieden |
| De Happy One | Passend Geven en Ontvangen | De drie vuren | Ruimte bieden voor individuatie, oefenen met ‘ik’ los van de ander |
| De Gelukkige Bevrijder | Verbindend Communiceren | Het gouden elixer | Innerlijke autoriteit vinden. Boosheid omzetten naar kracht Voor zichzelf opkomen Stoppen met lijden op zich nemen |
| De Liefdesalchemist | Schoonheidscreatie | Kleine Hemelse Kringloop Alchemie van hart en bekken | Scheppingskracht als authentieke en wezenlijke uitdrukking van zichzelf |
| De Ontwapenende Krijger | Presencing | Omhels de boom | Met zachtheid én scherpte uitnodigen om zich krachtig en kwetsbaar op te stellen |
De ogenschijnlijke moeiteloosheid van zo’n zorgvuldig opgebouwd coachingsproces – waarin coach en coachee samenwerken aan bewustwording, het loslaten van overlevingsgedrag en het verankeren van nieuwe patronen in het onderbewuste – vraagt om precisie, moed en afstemming.
Wanneer de coachee de eerste glimp opvangt van de eigen authenticiteit, begint de kern te ontwaken. Door subtiel trauma te transformeren en tegelijkertijd nieuw gedrag aan te leren waardoor overlevingsstrategieën niet langer nodig zijn, ontstaat ruimte om te floreren.
Wie het overlevingsgedrag overstijgt, komt opnieuw in contact met de eigen essentie. De coachee begint de beste versie van zichzelf te worden.
Van wond naar wonderen
Echte transformatie is magisch. Wat ooit onbereikbaar leek binnen het oude referentiekader, blijkt ineens wél mogelijk. Wanneer iemand oude overlevingspatronen loslaat, ontstaat er ruimte voor wie die persoon werkelijk is. Dat is de reis van wond naar wonderen.
In Coachen naar de kern: de magie van transformatie leer je karakterstructuren herkennen als vormen van overlevingsgedrag die hun oorsprong vinden in subtiel trauma. Het boek combineert theorie met praktische werkvormen uit zowel team- als individuele coaching. Ze helpen om onbewuste pijn zichtbaar te maken en te transformeren, zodat er ruimte ontstaat om nieuw gedrag te kiezen, te oefenen en te verankeren.
In mijn werk combineer ik eeuwenoude taoïstische meditaties met moderne coachmethoden. Zo help ik mensen om vastgezette energie los te laten en opnieuw te verbinden met hun levensstroom. Steeds weer zie ik hoe mensen en teams gaan floreren op een manier die ze zelf niet voor mogelijk hielden.
Dat is de magie van transformatie – de beweging van pijn naar potentieel, van wond naar wonder.
Over Veronique Kilian
Drs. Veronique Kilian is socioloog, transformatie- en teamcoach. Ze is auteur van vier managementboeken, waaronder het recent verschenen Coachen naar de kern: de magie van transformatie, dat de nummer 1 heeft gehaald van managementboek.nl. Ze geeft de opleiding tot werkgelukdeskundige en lezingen over leiderschap, teambuilding, werkgeluk en coaching. En ze host de Chief Happiness Officer Podcast.
Meer informatie: www.veroniquekilian.nl en www.trainjegelukscompetenties.nl.
Coachen naar de kern: de magie van transformatie
The Optimist
Bovenstaand artikel is verschenen in The Optimist no. 226. Januari/februari 2026. The Optimist heeft eerder een artikel gepubliceerd naar aanleiding van Leidinggeven aan zelforganisatie. Een paradox. Ook staat Coachen naar de kern in de The Optimist: boek van de week in The Optimist. Eerder had The Optimist een artikel gepubliceerd over de boekpresentatie samen met Kees Klomp: van overleven naar betekenisvol leven. Ook is Veronique Kilian eerder verschenen in The Optimist Podcast. The Optimist heeft ook een nieuwsbrief, genaamd The Daily. The Optimist is een onafhankelijk positief opinietijdschrift.
The Optimist is een onafhankelijk opinietijdschrift over mensen en ideeën die de wereld veranderen. The Optimist uitgever en hoofdredacteur is Brian de Mello.
