Dat een huisdier een geluksmaker is, heb ik zelf ervaren. Meer dan twintig jaar liep mijn poes Safira met me mee. Ik vernoemde haar naar twee familieleden die ik ontmoette in Azië. Haar naam droeg een gevoel van familiaire verbondenheid.
Safira droeg veel liefde in zich. Elke dierenarts die haar zag, zei hetzelfde: ze is lief. Ze werd bijna 21 jaar, een uitzonderlijke leeftijd voor een poes. Toen ze zeven maanden oud was, haalde ik haar uit het dierenasiel. Ik wist toen nog niet hoeveel Safira me zou leren over veilige hechting.
Safira was een echte geluksmaker. Van haar leerde ik iets essentieels over veilige hechting: er gewoon zijn, zonder oordeel, met aandacht en nabijheid. Als ze me zag, begon ze meteen te spinnen. Ze gaf kopjes en drukte haar neusje zachtjes tegen me aan. Ik herinner me hoe Safira ooit heel voorzichtig haar pootje op mijn gezicht legde. Ik voelde haar tederheid erin. Ik was diep ontroerd.
Ook op kantoor hebben sommige organisaties een huisdier, zoals de kantoorhond. Waarom is een huisdier een geluksmaker?
De rol van een huisdier bij hechting
Overlevingsstijlen ontstaan vaak vanuit onvolledige hechting in onze kinderjaren. Dat ontdekte ik tijdens het schrijven van mijn boek over het ontstaan van karakterstructuren. Opnieuw leren hechten, op een liefdevolle manier, is essentieel om deze overlevingsstijlen te doorbreken en te transformeren.
Liefdevolle hechting is cruciaal voor levensgeluk, de basis om te floreren.
Veronique Kilian
Hoe je opnieuw veilige hechting leert, heb ik uitgewerkt in mijn boek Coachen naar de kern: de magie van transformatie én in mijn theatershow.
De wetenschap achter de band met een huisdier
Wat ik met Safira heb ervaren, blijkt geen toeval. Er bestaat zelfs een wetenschappelijk vakgebied dat dit onderzoekt: de antrozoölogie. Ik dook erin en vond 3 wetenschappers die mij hebben geïnspireerd: Marie-José Enders-Slegers, Maya Janssens en Daniëlle Groenewoud.
Waarom dieren ons zo raken
Antrozoölogie is de wetenschap die kijkt naar de bijzondere band tussen mens en een huisdier – en wat die verbinding met ons doet. Het is een warm én nieuwsgierig vakgebied dat onderzoekt waarom we ons zo verbonden voelen met dieren, hoe die relatie ontstaat en welke invloed die heeft op ons welzijn. Denk aan de rust die je voelt bij een hond, of het troostende gezelschap van een kat.
Wie ooit een kat heeft horen spinnen op schoot of een hond enthousiast op zich af heeft zien rennen, voelt het intuïtief: dieren doen iets met ons. De Nederlandse psychologe en hoogleraar antrozoölogie Marie-José Enders-Slegers laat zien dat onze band met een huisdier positieve invloed heeft op ons welzijn.
Uit haar werk blijkt dat huisdieren ons helpen om te ontspannen, ons blijer maken en zelfs onze gezondheid kunnen ondersteunen. Ze brengen ons in beweging, zorgen voor contact met anderen en bieden troost in moeilijke tijden. Dat geldt voor iedereen: van kinderen die meer zelfvertrouwen ontwikkelen tot ouderen die zich minder eenzaam voelen, en ook voor mensen die worstelen met bijvoorbeeld angst, autisme of depressie.
Afstemming
Wat een huisdier zo bijzonder maakt, zit in de eenvoud van hun aanwezigheid. Zonder woorden ontstaat er een vorm van afstemming: je kijkt elkaar aan, voelt elkaar, bent samen in het moment. Precies daarin schuilt de kracht. Ons lichaam reageert direct – stress neemt af, het ‘knuffelhormoon’ oxytocine neemt toe en we voelen ons rustiger en veiliger.
Dieren oordelen niet, zijn eerlijk in hun gedrag en accepteren je zoals je bent. En misschien is dat wel wat we als mens het meest nodig hebben. Vanuit die veilige verbinding kunnen nieuwe ervaringen ontstaan: meer vertrouwen, meer ontspanning, meer jezelf durven zijn. Dieren zijn dus niet alleen gezelschap, maar echte geluksmakers die ons helpen om veerkrachtiger en lichter in het leven te staan.
Pet-effect
Ook het onderzoek van Maya Janssens en collega’s (2020) onderschrijft een positieve invloed van een huisdier. Dit zogeheten ‘pet-effect’ werd onderzocht in het dagelijks leven van honden- en kattenbezitters. Gedurende vijf dagen gaven deelnemers meerdere keren per dag aan hoe ze zich voelden, of hun dier in de buurt was en hoeveel interactie er was.
Wat bleek? Alleen al de aanwezigheid van een huisdier hing samen met minder negatieve gevoelens, terwijl actief contact – zoals aaien of spelen – juist zorgde voor méér positieve emoties. Tegelijk laat het onderzoek zien dat de invloed van huisdieren subtiel en gelaagd is: ze maken je niet automatisch altijd gelukkiger, maar kunnen wel een buffer vormen tegen somberheid én kleine geluksmomenten versterken. Juist in die dagelijkse, stille momenten zit hun kracht.
Huisdier als hechtingsfiguur
Ten derde laat onderzoek van GZ-psycholoog Daniëlle Groenewoud zien dat de band tussen kinderen en hun huisdier meer is dan alleen gezelligheid. Een huisdier kan namelijk een echte hechtingsfiguur zijn: een huisdier biedt vertrouwen, veiligheid en emotionele steun, vergelijkbaar met wat kinderen bij hun ouders ervaren. Die hechting blijkt bovendien positief samen te hangen met het sociaal-emotioneel welzijn van kinderen en jongeren, ongeacht of het om een hond of kat gaat.
Inmiddels zijn er zelfs congressen over de de zogenaamde AAI: Animal Assisted Interventions (AAI): Dit zijn dierondersteunde interventies (zoals therapiehonden) gericht op het verbeteren van fysieke, sociale, emotionele of cognitieve functies van mensen.
Tips voor de rouw
Heb jij te maken met rouw om je huisdier? Dit zijn de 5 tips die mij hebben geholpen.
Ik haalde Safira ooit uit het Dierenasiel Bommelewaard gehaald. Haar geboortedatum werd geschat op 1 juni 2005. Uiteindelijk werd ze ruim twintig jaar oud, 9 maanden en 4 dagen. Omgerekend naar mensenjaren werd ze bijna honderd.
We kregen een speciale band die gedurende de jaren steeds intensiever werd. Toen ze overleed, wist ik dat het belangrijk was om de tijd te nemen om te rouwen. Het dierencrematorium NOVO was daarbij ondersteunend. De avond die misschien de laatste zou zijn met haar, heb ik samen gezeten met haar.
1. Blijf het contact voelen
Nadat ze overleden was, lag ze bij mij thuis opgebaard en kon ik in een taoïstische meditatie goed bij haar zijn en haar aanwezigheid nog voelen. Het uurtje dat ze bij het crematorium lag opgebaard, was magisch. Alsof haar liefde nog uit haar straalde, alsof ze nog naar mij uitreikte. In ‘spirit’ voelde ik nog steeds diep contact. En als ik haar oproep in een meditatie, is ze nog steeds aanwezig.
2. Vindt een betrokken en verantwoordelijke dierenarts
De dierenkliniek Rosmalen Kruisstraat koos ik op basis van de goede google reviews. Dat hebben ze waar gemaakt. Bij het overlijden van Safira heb ik ervaren hoeveel troost een betrokken en verantwoordelijke dierenarts kan geven bij het rouwproces. Dat de dierenarts ook eigenaar is van de praktijk, maakte het begeleidings- en beslissingsproces wel gemakkelijker.
3. Zorg voor je onbewuste syteem
Na haar overlijden was mijn hele systeem nog ingericht op haar. Ik merkte dat ik telkens onwillekeurig naar de plek op de bank keek, waar ze het liefst lag. Als ik een tas zag liggen op een poef, dacht mij onderbewuste meteen dat zij er lag. Uiteindelijk kocht ik bloemen om naast die bank te zetten, als ik dan toch telkens naar die plek keek. Ik nam de bach remedie Star of Bethlehem om de troostende werking.
4. Koester je herinnering
Tijdens mijn rouwperiode sprak ik mensen wiens kat na 20 jaar dood was waar de foto nog steeds in de slaapkamer hing. Of na 15 jaar nog steeds op de screensaver staat.
Toen ik de as-ketting zag in de vorm van een lotusbloem , wist ik meteen dat ik dit zou willen dragen op de momenten dat ik het zou willen. Bij een ketting kan kiezen of én wanneer ik deze ketting om doe om iets fysieks te voelen van haar nabijheid. Ook mocht ik een foto van Safira opsturen naar NOVO. Zij gaven haar, naast vele andere dieren, een plek aan hun muur die ze zo mooi The Wall of Love noemen.
5. Erken de diepe band: je zielsverwant
Iemand schreef mij appjes met treffende woorden waaruit bleek dat hij het precies begreep. Hij noemde haar zelfs een ‘zielsverwant’. En schreef treffend: ‘er is maar één Safira’. Ik kan inderdaad nu beamen dat een dier een zielsverwant kan zijn.
“Ik vind de manier waarop je met je verdriet omgaat erg hartverwarmend. Stilzijn, stilstaan en weer doorgaan in een ritme dat ruimte biedt aan innerlijke rust om daarna weer de veerkracht te vinden om jouw veelzijdigheid ook weer bij anderen te zijn en je energie te delen. De tijd zal het leren wie er straks weer op je pad komt. Ondertussen omarm je de gewone dagelijkse dingen waarmee je jouw bestaan een bijzondere invulling geeft. “
Bronnen
- https://www.ou.nl/-/van-een-huisdier-word-je-gelukkiger-toch
- https://cris.maastrichtuniversity.nl/en/publications/the-pet-effect-in-daily-life-an-experience-sampling-study-on-emot
- https://www.ou.nl/-/werelddierendag-het-effect-van-een-huisdi-1
- https://www.antrozoologie.nl
- https://www.ou.nl/-/de-band-tussen-kind-en-dier
- https://www.ou.nl/-/oratie-karin-hediger-inzicht-mens-dier-relaties-kan-gezondheidszorg-vooruithelpen
- https://www.tijdschriftdepsycholoog.nl/wp-content/uploads/2023/06/De-Psycholoog-2023-7-8.pdf
- Afscheidsrede 2022, Marie-José Enders-Slegers, gz-psycholoog en bijzonder hoogleraar Antrozoölogie aan de Open Universiteit in Heerlen, werkzaam bij de vakgroep Klinische Psychologie.
- Stichting Aai-maatje.nl: huisdier in de zorg
- https://www.licg.nl/dieren-in-de-zorg
